7-сыныпта робототехникаға деген қызығушылығым оянды. Мені өз қолыммен нөлден бастап құнды және маңызды нәрсені жасай алатыным қызықтырды. Бұл мені мектеп үйірмесіне алып келді, онда мен бағдарламалау негіздерін үйрене бастадым. Бірақ барлық жоспарлар пандемияға байланысты бұзылды. Бірнеше апталық сабақтан кейін үйірме жабылып қалды.

Карантин кезінде мен қол қусырып отырғым келмеді және өз бетімше робототехника туралы аз да болса білім алуға бел будым. Мен қажетті тақталар мен жабдықтарға тапсырыс бердім, ескі ноутбукты іске қосып, робототехника әлеміне сүңгідім. YouTube менің ұстазым болды, ал форумдар мен онлайн курстар тәлімгерлерім болды. Бұл өзін-өзі дамытудың қызықты кезеңі болды, нақты құрылғылардың қалай жұмыс істейтінін түсіндім.

Алғашқы жобалар, жетістіктер және AI-мен жұмыс

Карантин аяқталып, қалыпты өмір қайта оралғанда, мен бұдан да көп нәрсені жасай алатынымды түсіндім. 9-сыныпта өзімнің алғашқы толық жобамды жасадым. Ол күн батареяларының тиімділігін арттыруға арналды. Кемшіліктерді тауып, оларды жою жүйесін ұсындым. Бұл панельдердің өнімділігін арттыруы мүмкін. Бұл жағдай маған жұмыс істеу тетіктері мен принциптерін тереңірек түсінуге көмектесіп қана қоймай, әрі қарай өсуге түрткі болды. Мен бірнеше байқауларда жеңіске жеттім, министрліктің грантын алдым, содан кейін робототехникадағы жолым бұдан да көп нәрсеге айналуы мүмкін екенін түсіндім.

Уақыт өте келе үлкен жобалар үшін менің мүдделеріме ие болатын команда қажет екенін түсіндім. Қалдыбай Барысханмен осылай таныстым. Біз бірге жасанды интеллект арқылы қалдықтарды сұрыптау жүйесін әзірлеп шығардық. Жоба сәтті болып шықты және кейбір сарапшылар тарапынан жоғары баға алды. Онымен бірге біз Samsung Electronics компаниясының Solve for Tomorrow байқауына қатысуды шештік. Осы беделді республикалық стартап байқауы менің көптен бергі арманым еді. Бірақ, өкінішке орай, 2023 жылы іріктеуден өте алмадық. Дегенмен, еңсемізді түсірмей бұл тәжірибені мотивация ретінде қабылдадық.

Әлеуметтік жоба: шабыт және проблемаларға жаңа көзқарас

Біз күш-жігерімізді әлеуметтік жобаға бағыттауды жөн көрдік. Оған мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған орталыққа бару себеп болды. Мұнда біз азаматтарымыздың күнделікті кездесетін мәселелерін көрдік. Мысалы, олар үшін ең жоғарғы сөрелерден кітап алу қиын болды, тіпті қозғалыс сияқты қарапайым тапсырма да нағыз сынаққа айналды.

Содан кейін біз мүмкіндігі шектеулі адамдардың қозғалуына көмектесетін экзоскелет жасау туралы ойладық. Сол кезеңде мен Стивен Хокингпен бірге бейнелерді қарай бастадым, осы тақырып бойынша статистика мен материалдарды зерттедім. Сосын сандық технологиялар нақты шешім бола алатының түсіндім. Бізге тіл арқылы арбаларды басқару жүйесін жасау идеясы келді – бұл нағыз серпіліс болды. Жобаны «Umit» деп атадық және 2024 жылы Solve for Tomorrow байқауын бағындыруға аттандық. Осы ретте жолымыз болды – жартылай финалға өттік!

Umit жобасы: мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған инновациялар

Umit тек біздің шығармашылық жұмысымыздың ғана емес, мүмкіндігі шектеулі жандардың қажеттіліктерін терең талдаудың жемісі болды. Біз CustDev (қажеттіліктерді зерттеу) жүргіздік, нақты пайдаланушылармен сөйлестік және джойстиктердің мүгедектер арбасын басқаруға мүлдем жарамсыз екенін түсіндік. Өйткені сал ауруына шалдыққандардың онымен пайдалануы қиын.

Мұнда біз адам тіліне назар аудардық. Біздің ойымызша, дәл сол джойстикке айналуы керек еді. Шешім ауыз қуысына орналастырылған және Bluetooth пен Wi-Fi арқылы жұмыс істей алатын протез түрінде келді. Ол арнайы датчиктармен және гироскоппен жабдықталған.

Іске асыру процесі қиын болып шықты. Протезді бір уақытта бірнеше құрылғыға бейімдеу үшін бағдарламаны үнемі «жаңартуға» тура келді. Қымбат микрочиптермен жұмыс істеу басты мәселеге айналды. Ылғалдан дұрыс қорғалмағандықтан олар күйіп кетуі мүмкін деп әрқашан қорқатынбыз. Бірақ барлық қиындықтарға қарамастан, біз оптимизмді жоғалтпадық.

Нәтижесінде, бәрін қосуға тырыспай, тек ноутбукты басқаруға назар аудару туралы шешім қабылданды. Өйткені, әзірлеменің мүмкіндіктерін көрсету басты міндет болды. Бұл тәсіл бізге протездің прототипін байқаудың финалында сәтті көрсетуге мүмкіндік берді. Samsung Electronics бізге үшінші орын және бір миллион теңге көлемінде грант берді. Бұл жеңіс бізге жобаны аяқтау үшін жаңа күш-жігер берді.

Жаңа қиындықтар мен жетістіктер

Алайда, жарыста табысқа жеткеннен кейін басқа мәселелер туындай бастады. Кейбір топ мүшелері жобадан бас тартып, ұтыстпен өзара бөлісуді ұсынды. Портфолио жинақталғандықтан, университетке түсуге дайындалатын кез келді деп. Бірақ мен бұған қарсы болдым. Мен жоғары оқі орына дайындалуға мүлдем қызықпадым. Менің барлық ойым жоба туралы болды, оған жанымды салдым және оның бойынан үлкен келешекті көрдім.

Біз келесі халықаралық Red Bull Basement жарысына өтінім бердік. Бұл жерде бәсекелестерімізден жоғары тұрдық. Мұның бәрі Solve for Tomorrow-да жинақталған тәжірибенің арқасында. Біз барлық кезеңдерден өтіп, жеңімпаз атандық, бұл Токиоға әлемдік финалға баруға бірегей мүмкіндік берді.

Мұнымен тоқтап қалмаймыз. Біз Umit жобасының келешегі зор екеніне және дүние жүзіндегі жүздеген мың адамдардың өмірін өзгерте алатынына сенімдіміз. Біз үшін маңызды кезең болған Solve for Tomorrow байқауына алғысымызды білдіреміз. Сонымен қатар, Samsung Electronics компаниясының тәлімгерлері бізге қолдау көрсетуді жалғастыруда және қазір Жапония астанасындағы Red Bull жарысының шешуші кезеңіне дайындалуға көмектесуде. Бұл жолымыздың басы ғана, және біз әлемді барлығына жақсырақ және қолжетімді орынға айналдыру үшін әрі қарай жұмыс істеуге дайынбыз.

Solve for Tomorrow жобасы болашақ IT мамандарыдың фабрикасы болып табылады. Жыл сайын байқау Қазақстанның түкпір-түкпірінен мыңдаған мектеп оқушыларының басын қосады. Мұнда жасөспірімдер ғылым, технология, инженерия және математика (STEM) көмегімен өзекті әлеуметтік мәселенің шешімдерін ұсынады. Әлеуметтік жоба Samsung Electronics компаниясының басшылығымен Қазақстанда төртінші жыл жүзеге асырылуда. Серіктес – «Аяла» жеке қайырымдылық қоры. Solve for Tomorrow-дің жүлде қоры 10 миллион теңгеден асады. Көшбасшылардың бірі болғыңыз келсе, бізге қосылыңыз. Байқау туралы толық ақпаратты solvefortomorrow.kz ресми сайтынан алуға болады.

Робототехникадағы алғашқы қадамдар мен алғашқы қиындықтар

Камилла робототехникаға бір жыл бұрын ғана қызығушылық танытқан. Құрдастарының қандай жобалар жасап жатқанын көрген жоғары сынып оқушысы өзін сынап, стартап байқауына қатысуға бел буды. Осы сәттен бастап оның технология әлеміне енуі басталды.

Бастапқы кезең қиындықтарға толы болды. Камилла Қышқашбаеваның бірінші командасы қиындықтарға тап болды – олардың қазақстандық фермерлерге көмектесуі тиіс жобасы тым күрделі болып шықты, тіпті тәлімгердің өзі көмектесе алмады. Күйзеліске төтеп бере алмаған команда мүшелерінің біразы бас тартты. Бірақ Камилла емес. Ол жаңа, мықты команда жинап, Назарбаев Университетіндегі цифрлық өндіріс зертханасының инженерлерінен көмек сұрады.

Жобаның эволюциясы

Команда ұзақ ойланды: дрон немесе робот жасау керек пе? Фермерлермен көптеген кездесулер мен әңгімелер олардың мақсатына екінші нұсқа қолайлырақ екенін түсінуге көмектесті. Бірақ бұл шешім жаңа қиындықтарды ашты.

Роботтың мәні жасанды интеллекттің арқасында арамшөптерді анықтайтынында болды. Әрі қарай, құрылғы дақылдарға әсерін барынша азайта отырып, «зиянды өсімдіктерді» тиімді жою үшін гербицидтерді пайдаланады. Жоба көптеген өзгерістерге ұшырады: СО2 лазерлерін пайдалану идеясынан бастап, команда электромагниттік клапандар сияқты неғұрлым тиімді шешімдерге тез көшті. Негізгі міндеттердің бірі тәуелсіз дөңгелектер мен күрделі басқару жүйелерін қамтитын бірегей робот дизайнын жасау болды.

Команда сонымен қатар нақты уақытпен машиналық оқытуды енгізді, бұл жобаны техникалық жағынан күрделі етті. Бірақ кедергілер көп болған сайын, стартапшылар үштігінің – Камилла Қышқашбаева, Арай Жиенбай және Айзере Мұханбайдың мотивациясы күшейе түсті.

Аутсайдер бола отырып, көшбасшыларға айналу

Кейде кері байланыс ең құнды ресурс болып шығады. Жартылай финал кезінде Камилланың командасы фавориттерден алыс болды – олар ұпай саны бойынша соңғыдан дерлік екінші орында тұрды. Бұл көптеген адамдарды аяғынан қағып кетуі мүмкін, бірақ олар үшін бұл әрекет етуге қоңырау болды.

Жартылай финалдық тәлімгерлік сессиялары жобаға тек техникалық сынақ ретінде ғана емес, сонымен қатар бизнес тұрғысынан да басқа көзқараспен қарауға көмектесті. Сондай-ақ, жас стартапшылар нені жақсартуға болатынын және жобаны нарықтың нақты қажеттіліктеріне қалай бейімдеу керектігін түсінді. Нәтижесінде 600-ден астам команданың ішінен үздік ондыққа енді.

Финал: сынақтар, эмоциялар дауылы және жеңіс дәмі

Финал әрқашан жүйке кернеуінің көзі болып табылады, ал Камилла мен оның командасының жағдайында жобаның тұсаукесеріне жарты сағат қалғанда шарықтау шегіне жетті. Қолайсыз сәтте платалармен драйверлер күйіп кетті, қыздар іс жүзінде жұмыс істейтін роботсыз қалды. Бірақ өз жобасының барлық ерекшеліктерін біле отырып, команда барлығын тез қалпына келтіріп, қазылар алдында әзірлемесін сәтті көрсете алды.

Финалдық кезеңнің қорытындысы бойынша Камилла мен оның әріптестерінің жобасы үздік деп танылды. Оларға бірінші орын және 4 000 000 теңге көлемінде ақшалай грант берілді. Ал робот олардың табандылығы мен жеңісінің символына айналды.

Бәсекелестік пен тәжірибе: Solve for Tomorrow-дің қорытындылары

Samsung компаниясының Solve for Tomorrow стартап байқауы жоғары бәсекелестігімен танымал – оған жыл сайын Қазақстанның түкпір-түкпірінен мыңдаған мектеп оқушылары қатысады. Дәл осы атмосфера Камилла мен оның серіктестері үшін өсудің катализаторы болды.

Мектеп оқушылары тек өнім жасау ғана емес, тұтынушылар арасында сұраныс бар-жоғын түсіну қаншалықты маңызды екенін түсінді. Бәсекелестік аясында олар нарықты талдауға көбірек көңіл бөліп: «Дәл қазір әлемге біздің өнім керек пе?» деген сұрақ қоя бастады. Бұл олардың көзқарасын өзгертті және жоба жаңаша көрінді.

Дамудың жаңа кезеңі

Solve for Tomorrow командаға роботты сынауға және тағы нені жақсартуға болатынын көруге мүмкіндік берді. Пилоттық жобалар әлсіз жақтарды анықтады және команда үлкен өзгерістер енгізуге шешім қабылдады, соның ішінде құрылғының тіректерін алюминийден немесе металдан жасалған мықтырақтармен ауыстыру. Қыздар байқаудан түскен жүлдені жаңа, жетілдірілген робот үлгісін жасауға жұмсамақ.

Камилла бұл жоба арқылы бұдан да биік белестерді бағындыратындарына сенімді. Қазірдің өзінде ҚР экология және білім министрліктерінің өкілдерімен, сондай-ақ Egistic, Nuris және IOT-GIS университет орталықтары сияқты халықаралық компаниялардың сарапшыларымен іскерлік кездесулер өтті. Қазақстанның аграрлық секторындағы көптеген адамдар технологиялық инновацияларға әлі дайын емес екеніне қарамастан, ұжым кәсіби мамандардың қолдауына ие болып, олар үшін жаңа мүмкіндіктер ашылуда.

Камилла Қышқашбаева мен оның командасының саяхаты – жастық пен табандылықтың кез келген кедергіні қалай жеңетіні туралы әңгіме. Бұл тек жарыстағы жеңіс емес, үлкен жетістіктерге жасалған қадам. Оларды әлі талай тың идеялар, ашылулар мен жеңістер күтіп тұр, олардың армандарын шындыққа айналдыратынына дау жоқ.

Solve for Tomorrow жобасы болашақ IT мамандарыдың фабрикасы болып табылады. Жыл сайын байқау Қазақстанның түкпір-түкпірінен мыңдаған мектеп оқушыларының басын қосады. Мұнда жасөспірімдер ғылым, технология, инженерия және математика (STEM) көмегімен өзекті әлеуметтік мәселенің шешімдерін ұсынады. Әлеуметтік жоба Samsung Electronics компаниясының басшылығымен Қазақстанда төртінші жыл жүзеге асырылуда. Серіктес – «Аяла» жеке қайырымдылық қоры. Solve for Tomorrow-дің жүлде қоры 10 миллион теңгеден асады. Көшбасшылардың бірі болғыңыз келсе, бізге қосылыңыз. Байқау туралы толық ақпаратты solvefortomorrow.kz ресми сайтынан алуға болады.

Solve for Tomorrow атты республикалық стартап байқауы аяқталды. Бұл Samsung Electronics компаниясы Қазақстанда төртінші жыл қатарынан жасап, жүзеге асырып жатқан әлеуметтік жоба. Серіктес – «Аяла» жеке қайырымдылық қоры. 21 қыркүйекте Астанада қазақстандық жоғары сынып оқушылары қатысқан ақтық сайыс өтті.

Ағымдағы Solve for Tomorrow байқауы 6 айдан астам уақытқа созылды. Биыл Қазақстанның барлық аймақтарынан 2500-ден астам мектеп оқушыларының рекордтық көлемін біріктіре алды. Қатысушыларға ғылым, технология, инженерия және математика (STEM) көмегімен өзекті әлеуметтік мәселенің шешімін табу ұсынылды. Мұқият іріктеуден кейін жартылай финалға 35 команда шықты. Тәлімгерлік сабақтарының қорытындысы бойынша 10 команда финалдық кезеңге өтті. Олар дайын жобаларын таныстыру үшін Астанаға шақырылды.

Жобаларды қорғау және марапаттау рәсімі Астана IT университеті Astana IT University-де өтті. Студенттердің жұмысын IT саласындағы сарапшылар бағалады: CodiPlay, QazInnovations және т.б. Шараға ҚР Цифрлық даму министрлігі мен Samsung Electronics компаниясының өкілдері де қатысты. Биылғы жылы бәсекелестік өте жоғары болды, сайыскерлер мүмкіндігі шектеулі жандардың өмірін жеңілдететін, ауыл шаруашылығы саласы мен қоршаған ортадағы мәселелерді шешуге көмектесетін әзірлемелерді ұсынды.

Жобаларды мұқият қарастырып, талдау нәтижесінде жүлделі орындарға 4 команда ие болды.

• 1 орын мен 4 миллион теңге жүлдені BIL Astana лицей-интернатының командасы жеңіп алды. Жоғары сынып оқушылары «KazRobotiX» жобасын ұсынды. Бұл егістіктерді өңдеуге және мол өнім жинауға көмектесетін робот.
• 2 орын және 2,5 млн теңге Алматы НЗМ мектеп оқушыларына бұйырды. Олардың «Jana Arba» жобасы мүмкіндігі шектеулі адамдарға жолдағы кедергілерді оңай өтуге мүмкіндік береді.
• 3 орын және 1 миллион теңге Тараз НЗМ екі командасына бұйырды. Бірінші команда ақылды омартаны ұсынды, екіншісі – тілді пайдалана отырып, әртүрлі техникалық құрылғыларды басқаруға мүмкіндік беретін құрылғы: компьютерден мүгедектер арбасына дейін.

Қалған командалар да назардан тыс қалмады. Байқаудың финалына шыққаны үшін әрқайсысына 300 000 теңгелік сертификаттары берілді.

«Solve for Tomorrow – бұл жай ғана жарыс емес. Бұл айналадағы әлемді өзгертуге ұмтылатын пікірлестердің одағы. Жыл сайын қатысушылар санының қарқынды өсіп келе жатқанына қуаныштымын. Біз қазақстандық жасөспірімдердің мұндай бастамаларын әрқашан қуана қолдайтын боламыз». – деп атап өтті Samsung Electronics Central Eurasia компаниясының Corporate Communication бөлімінің басшысы Берік Умаров.

Мектеп оқушылары үшін барлығы байқауға қатысумен шектелмейді. Болашақта олар өз жобаларын әзірлеуде Samsung Electronics компаниясынан жан-жақты қолдау алады. Жоба туралы толық ақпаратты solvefortomorrow.kz ресми сайтынан алуға болады.